Achtergrond

Als in 1914 het Duitse leger België binnenvalt, vluchten in de loop van 1914 ongeveer één miljoen burgers de grens over naar Nederland om aan het geweld te ontsnappen. Het grootste deel van de vluchtelingen keert na verloop van tijd terug naar huis, maar voor de mensen die niet terug kunnen en die geen mogelijkheid zien om zelfstandig in Nederland te verblijven wordt onder andere in Ede en Nunspeet in snel tempo een nieuwe opvang gebouwd. De Nederlandse regering had toegezegd voor de vluchtelingen te zorgen en immers, de hei is groot genoeg. Bij de aankomst van de eerste vluchtelingen was er nog nauwelijks iets gebouwd. Groot moet hun verbazing zijn geweest bij het zien van die kale heidevlakte.

Nadat de strijd om de onneembaar geachte vesting Antwerpen was verloren, vluchtten ook ca. 40.000 Belgische militairen naar Neder-land. Ons land had een strikte neutraliteit in acht genomen en was buiten de oorlog gebleven. Op basis van het Landonzijdigheidsverdrag moesten de Belgische militairen worden geïnterneerd. Voor ons land betekende dat een groot probleem. In grote haast werden in verschillende delen van ons land kampen ingericht. Ook Harderwijk kreeg een interneringskamp. Harderwijk had als ‘militaire stad’ ervaring met de huisvesting van grote aantallen personen. Na de Franse tijd was het Koloniaal Werfdepot er in 1814 gevestigd en na 1909 was er een garnizoen gelegerd.

Op 11 oktober 1914 kwamen de eerste Belgische militairen aan in het Zuiderzeestadje dat destijds 7500 inwoners telde. Harderwijk zou bijna tweemaal zoveel tijdelijke inwoners te gast krijgen.

De geïnterneerden werden ondergebracht in een reusachtig barakkenkamp ten zuidoosten van de stad. Ze leefden daar onder treurige levensomstandigheden achter het prikkeldraad. Wel probeerde de kampcommandant en vele anderen, onder wie ook burgers van Harderwijk, verbeteringen in hun lot te brengen. Op het gebied van recreatie, huisvesting, onderwijs en werkgelegenheid werden initiatieven ontplooid. Dat lukte in Harderwijk beter dan in het andere grote interneringskamp, in Zeist.

Programma

Tijdens deze dag zal worden ingegaan op de opbouw van de vluchtoorden Ede en Nunspeet en het militaire interneringskamp, de opvang van de vluchtelingen en alles wat daarbij komt kijken. Dit zal verzorgd worden door middel van lezingen en een rondrit langs de tastbare herinneringen.

De geschiedenis van de burgervluchtelingen in Ede zal worden besproken door dhr. A.G. van Bruggen. Hij heeft opnieuw onderzoek gedaan naar deze geschiedenis en is auteur van het boek: De hei is groot genoeg. Tijdens deze dag zal dit boek te koop worden aangeboden (€ 19,50).

De geschiedenis van de Belgische militairen in zal worden besproken door drs. A.L. Reijngoudt. Na zijn loopbaan bij het onderwijs studeerde hij geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Zijn afstudeerscriptie ging over dit onderwerp en is later omgewerkt tot het boek: Gehalveerde mensen. Ook dit boek zal tijdens deze dag te koop worden aangeboden (€ 14,50).

1.  09.30 uur ontvangst met koffie/thee in het congrescentrum de Reehorst in Ede (www.reehorst.nl/), goed bereikbaar per auto en trein.

2.  10.00 uur aanvang programma met lezingen:

1.  Opening en welkom door de voorzitter SSEW, dhr. J.H.J. Andriessen.

2.  Inleidende lezing over de Belgische vluchtelingen door de vice-voorzitter SSEW, dhr. H.A.M. van der Linden.

3.  Lezing over het Belgische vluchtoord voor burgers in Ede op de Veluwe 1914-1918 door dhr. A.G. van Bruggen.

4.  Koffiepauze.

5.  Lezing over het Belgenkamp voor militairen in Harderwijk 1914-1918 door drs.  A.L. Reijngoudt.

3.  12.30 – 13.30 uur: lunch in congrescentrum de Reehorst.

4.  Om 13.30 uur vertrek per touringcar over de Veluwe met bezoek aan de volgende locaties.       Onderweg en op de locaties wordt toelichting gegeven door ir. E.R.J. Wils, de reis-coördinator van de SSEW. De tocht wordt onderbroken voor een koffie of theepauze.

1.  Het Belgenmonument op de Edese Heide.

2.  De oude begraafplaats in Nunspeet met de graven van Belgische burgers.

3.  Harderwijk met de begraafplaats met de graven van Belgische militairen.

4.  Het Belgenmonument in Amersfoort.

Het Belgenmonument te Amersfoort. (foto: Merlijn van Eijk www.greatwarcollection.nl)

5.  Ca. 18.00 uur einde programma waarbij de deelnemers worden afgezet bij het NS Station Ede – Wageningen.

Inschrijving

De kosten voor deze dag bedragen € 55,- per persoon. De kosten zijn inclusief: koffie en thee, lezingen, lunch, rondrit met touringcar langs de aangegeven locaties en gids.

Graag ontvangen wij voor 15 maart a.s. uw bericht of u voor deze dag wilt inschrijven. U kunt dat per e–mail of per post doen onder vermelding: “SSEW Themadag Belgenkampen” naar:

E-mail:            SSEW@historizon.nl.

Telefoon :       0182-636020

Postadres:       Historizon

                        Antwoordnummer 10020

                        2740 VB Waddinxveen 

Na ontvangst van voldoende aanmeldingen ontvangt u de bevestiging dat de dag doorgaat en de factuur.