Op zaterdag 21 maart 2026 verzorgt Alfred Staarman, conservator in het Nationaal Militair Museum, een gratis onlinelezing, waarin hij spreekt over de bijzondere omzwervingen van een Fokker D.VII.
De Fokker D.VII is het bekendste jachtvliegtuig uit de Eerste Wereldoorlog. Het ontwerp dateert uit 1918. Anthony Fokker bouwde deze vliegtuigen in Duitsland voor het Duitse leger.
Na de Eerste Wereldoorlog kwam een aantal van deze toen nog gloednieuwe Fokkers terecht bij het Nederlandse leger en de marine. Eén van de toestellen van de Marine Luchtvaartdienst werd in 1937 geselecteerd voor het op te richten Nationaal Luchtvaartmuseum. Dat museum kwam er echter niet en toen in 1940 de oorlog uitbrak, ging veel materiaal verloren. De Fokker D.VII verdween.
Een kleine sprong in de tijd: in 1945 troffen de zogeheten Monuments, Fine Arts, and Archives program (‘Monuments Men’) van het Amerikaanse leger — een speciale eenheid belast met het opsporen van geroofde kunst en cultuurgoederen — een Fokker D.VII aan in Beieren, op een locatie die gelinkt was aan Hermann Göring. Het vliegtuig werd overgebracht naar het dichtstbijzijnde museum: het Deutsches Museum in München. Op dat moment was de herkomst namelijk onbekend.
Pas in 1980 ontdekte het museum bij toeval, tijdens restauratiewerkzaamheden, dat de Fokker waarschijnlijk van Nederlandse herkomst was. Nader onderzoek wees uit dat het zeer waarschijnlijk het toestel is dat ooit op Schiphol klaarstond voor het Nationaal Luchtvaartmuseum en dat in 1940, na een bezoek van Hermann Göring, plotseling verdween.
Als dat inderdaad zo is, komt het vliegtuig in aanmerking voor restitutie: formele teruggave van Duitsland aan Nederland. In deze lezing vertel ik het verhaal van dit vliegtuig en van het herkomstonderzoek dat heeft geleid tot de conclusie dat met 99% zekerheid kan worden gesteld dat dit toestel voor restitutie in aanmerking komt. Maar ook die resterende 1% komt aan bod — en juist die maakt het verhaal interessant.
Goed om alvast te weten: het vliegtuig staat inmiddels, op bruikleenbasis, in het Nationaal Militair Museum. Het is dus hier — en te zien.
