Onlangs verscheen de Nederlandse vertaling van een nieuwe biografie over het leven van Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg, de laatste keizerin van Duitsland. De auteur, Alexandra von Ilsemann, wil met het boek het klassieke beeld bijstellen dat de keizerin een saaie, onbelangrijke vrouw was die geheel leefde ten dienste van haar machtige echtgenoot keizer Wilhelm II. Een recensie door Edwin Ruis.
Keizerin Auguste Viktoria (1858-1921), roepnaam Dona, was de tweede dochter van hertog Friedrich VIII van Sleeswijk en Holstein. De familie was een zijtak van het Deense koningshuis. Sleeswijk was een Deens hertogdom, Holstein was een Duits hertogdom, maar beide gebieden werden geregeerd door de Deense koning. Uiteindelijk raakte Denemarken de hertogdommen kwijt aan Pruisen en daarmee was de familie ook haar landgoederen in en aanspraken op de regio kwijt. Hoewel Auguste Viktoria qua adellijke achtergrond niet echt van het niveau was waarop een toekomstig keizer werd geacht te trouwen, wilde Wilhelm haar als echtgenote en hield hij zijn poot stijf. Op 27 februari 1881 werd het huwelijk voltrokken. Aan het einde van het driekeizerjaar 1888 was ze keizerin van Duitsland.
Plichtsgetrouw
Keizerin Auguste speelde een traditionele, plichtsgetrouwe rol aan het Duitse hof. De wet kende de vrouw van de keizer geen officiële rol toe. Auguste kreeg zes zonen en een dochter met Wilhelm. Binnen het keizerrijk belichaamde zij het traditionele ideaal van de Duitse vrouw, met een sterke focus op kerk, kinderen en goede doelen (de Drei K’s: Kirche, Kinder, Küche).
Historica Alexandra von Ilsemann wil in haar boek ‘Auguste Viktoria. De laatste keizerin van Duitsland’ het bestaande beeld van de keizerin graag bijstellen. Dat beeld is dat de keizerin een saaie vrouw was die leefde ten dienste van haar echtgenoot keizer Wilhelm II. Dat was niet zo gek, want het is wel degelijk gestoeld op de werkelijkheid: Auguste Viktoria was een zeer kerkse aartsconservatieve aristocrate, een toegewijde echtgenote en zorgzame moeder die zich goed kon wegcijferen ten behoeve van de meerdere glorie van haar echtgenoot. Misschien iets te goed, want Wilhelm verveelde zich doorgaans stierlijk in aanwezigheid van zijn vrouw.
Liefdadigheid
Maar Auguste was daarbij ook maatschappelijk actief. Ze deed aan liefdadigheid en liet veel kerken bouwen, met name rond Berlijn. Verder maakte zij zich sterk voor het recht op onderwijs voor meisjes. Dankzij de keizers steun voor haar standpunt kregen vrouwen per keizerlijk decreet in 1908 toegang tot de universiteit. In de Eerste Wereldoorlog behoorde de keizerin tot de haviken, die streden met het gematigde kamp van rijskanselier von Bethmann Hollweg. Desalniettemin was ze geen echte politieke factor binnen het Tweede Rijk. In de jaren 1914-1918 bezocht ze veel militaire hospitalen.
Ilsemann slaagt er maar gedeeltelijk in het klassieke beeld van Auguste Viktoria te corrigeren. Ze noemt haar een machtige vrouw, maar de voorbeelden van haar macht en invloed zijn beperkt. En misschien is dat maar goed ook, want als zij wel een stevig stempel op het rampzalige beleid van haar echtgenoot zou hebben gedrukt, had dit boek wel wat kritischer gemogen. De toon van het boek is dan ook een beetje hagiografisch.
Geliefd
Kritiek op de persoon van de keizerin, die blijkbaar een door iedereen zeer geliefde moeder des vaderlands was, valt nauwelijks te bespeuren. En als ze al onverdraagzaam was, was dat te wijten aan de invloed van haar hofdames. Wilhelm noemde hen spottend de ‘halleluja tantes’. Ilsemann studeerde geschiedenis en politieke wetenschappen, maar is ook een kleindochter van Sigurd von Ilsemann, de loyale privésecretaris of vleugeladjudant van oud-keizer Wilhelm II ten tijde van zijn ballingschap in Nederland. In die zin heeft ze een nauwe band met het onderwerp van haar studie.
Het boek is zeer informatief voor wie meer wil weten van Wilhelms eerste vrouw, maar voor wat betreft het onderwerp Eerste Wereldoorlog valt er niet zo veel uit te halen. Het is vooral interessant voor liefhebbers van Huis Doorn, royaltygeschiedenis en verstokte monarchisten. Het is overigens wel een goed verzorgde en rijkelijk met foto’s geïllustreerde uitgave van Walburg Pers, in opdracht van Huis Doorn.
